Zbiór esejów polskiego historyka literatury Andrzeja Lama (ur. 1929) na temat powojennej literatury polskiej. "Szkice, pisane w ciągu dwudziestolecia znaczonego słupami milowymi lat 1950, 1956, 1963, 1968, między dwudziestym a czterdziestym rokiem życia autora - nie mogą złożyć się na calość pod każdym względem jednolitą i harmonijną. Stąd właśnie tytuł: . Niezależnie jednak od tego, w jakiej mierze autor byłby dziś gotów podtrzymać, a Czytelnik podzielić wyrażone tu sądy, książka może być czytana jako próba rozpoznania pewnych stylów myślenia, określających stosunek do literatury w minionym dwudziestoleciu. Jako zbiór przesłanek, służących często ogólniejszym celom polemicznym. Dlatego nie zawsze przedmiot oceny ważny jest sam w sobie, w sensie jego trwałości, a wiele zjawisk doniosłych nie pojawia się w polu widzenia. Tym też założenie tej książki odbiega od poprzedniego tomu szkiców krytycznych - . Jest rzeczą oczywistą, że nie tylko sytuacja literacka, ale i autor zmieniał się wraz z postępem czasu (podobnie jak narrator w antypowieści). Niektóre wątki wracają więc w różnych perspektywach; zdarza się, że jakieś zjawisko, poddane próbie rozszyfrowania z większej odległości, pojawia się gdzie indziej w zbliżeniu, w pryzmacie pojęć niemal z tym zjawiskiem synchronicznych. I wtedy łatwiej sobie wyobrazić, czym było, jak mogło być oglądane i opisywane bezpośrednio po swoim powstaniu. Ponieważ zaś życie dzieł i idei w czasie bywa procesem dramatycznym, warto gromadzić przesłanki do jego rekonstrukcji - nawet gdyby z innego punktu widzenia proces ten przedstawiał się odmiennie [ze słowa wstępnego - ze skrzydełek obwoluty]".